ناموجوددر حال بارگذاری صفحه
ناموجود
ناموجود
ناموجود
ناموجود
ناموجود
ناموجود
ناموجود
ناموجودبرای اندازه‌گیری قطعات استوانه‌ای، همیشه کولیس یا میکرومتر انتخاب راحتی نیست. وقتی قطر قطعه بزرگ است، سطح انعطاف‌پذیر دارد، دور لوله یا کابل باید سنجیده شود، یا لازم است محیط و قطر از روی یک نوار مدرج خوانده شود، خانوادهٔ سیرکومتر و قطرسنج کاربرد پیدا می‌کند. در این گروه محصولات متفاوتی کنار هم قرار دارند: متر قطر خارجی 7135، متر محیط‌سنج 7136، نوار محیط‌سنج 7114 و 7115، نوار مخصوص مقاطع قابل‌تغییرشکل 7116، مترهای قطر داخلی 7137 و 7155 و گیج نواری داخل‌سنج 2430. این ابزارها را نباید صرفاً به دلیل واژه «متر» یا «قطرسنج» معادل یکدیگر دانست؛ بعضی برای قطر بیرونی، بعضی برای محیط بیرونی و برخی دیگر برای اندازه‌گیری داخل قطعه ساخته شده‌اند.
در نام‌گذاری رایج بازار ایران، برای خانوادهٔ این ابزارها از عبارت‌هایی مانند سیرکومتر، قطرسنج، نوار اندازه‌گیری قطر و محیط، متر قطر داخلی و متر دور لوله استفاده می‌شود. عبارت‌هایی مثل «قطرسنج لوله» ممکن است به ابزاری برای قطر خارجی اشاره کنند یا به وسیله‌ای که داخل لوله قرار می‌گیرد؛ بنابراین هنگام خرید، نام محصول به تنهایی کافی نیست. مشخص کنید سطح مورد اندازه‌گیری داخل است یا بیرون، آیا قطعه زیر فشار تغییر شکل می‌دهد، قطر حدودی چقدر است و به خواندن محیط نیاز دارید یا قطر.
قطر فاصلهٔ مستقیم بین دو نقطهٔ مقابل روی یک مقطع دایره‌ای است. محیط طول مسیر پیرامون همان مقطع است. روی یک دایرهٔ کامل و ایده‌آل، این دو مقدار رابطهٔ ریاضی دارند؛ اما در قطعهٔ واقعی، بیضی‌شدن، ناهمواری، پوشش، تغییر شکل، زاویه قرارگیری نوار و کیفیت تماس می‌تواند باعث شود نتیجهٔ عملی با محاسبهٔ ساده از مقدار دیگر تفاوت داشته باشد. ابزارهای این دسته با شیوه‌های خاص مقیاس‌بندی یا تماس طراحی شده‌اند تا کاربر قطر یا محیط را برای یک بازهٔ مشخص بخواند. هر مقیاس و هر مدل فقط همان کمیتی را که سازنده برای آن تعریف کرده، با دقت اعلام‌شده اندازه می‌گیرد.
در یک نوار قطر خارجی، سطح اندازه‌گیر دور بیرون قطعه قرار می‌گیرد و مقیاس برای سنجش قطر بیرونی مدرج شده است. در یک سیرکومتر یا محیط‌سنج، نوار دور قطعه می‌پیچد و محیط، و در مدل‌های دارای مقیاس قطر، مقدار قطر نیز خوانده می‌شود. در ابزار قطر داخلی، نوار یا المان اندازه‌گیر داخل لوله یا قطعه قرار می‌گیرد و سطح تماس داخلی را دنبال می‌کند. اشتباه‌گرفتن این سه نوع می‌تواند به انتخاب مدل نامناسب یا خواندن عدد بی‌اعتبار منجر شود.
| مدل / خانواده | محل اندازه‌گیری | کاربرد شاخص | نکتهٔ تصمیم‌گیری |
|---|---|---|---|
| 7135 | قطر خارجی | قطر بیرونی لوله، درخت، تایر و قطعات استوانه‌ای؛ دامنهٔ سری از اندازه‌های کوچک تا مقاطع بسیار بزرگ | بازهٔ شمارهٔ کامل مدل و قطر واقعی قطعه را با هم بررسی کنید؛ برخی نسخه‌ها استاندارد و برخی بلند هستند. |
| 7136 | محیط و قطر خارجی | محیط‌سنجی دور قطعه و خواندن قطر در مدل‌های مدرج، از قطعات متوسط تا قطرهای بزرگ | بازهٔ محیط و بازهٔ قطر مرتبط را از روی کد کامل بررسی کنید؛ درجه‌بندی مدل‌های این سری 0.1 میلی‌متر است. |
| 7114 / 7115 | محیط و قطر خارجی | سیرکومترهای سریالی برای دور لوله، درخت، تایر و اجسام مدور | 7114 اقتصادی است و دقت اعلام‌شدهٔ پایین‌تری دارد؛ 7115 نسخهٔ دقیق‌تری با بازه‌های بزرگ‌تر و مقیاس 0.1 میلی‌متر است. |
| 7116 | قطر خارجی قطعهٔ قابل‌تغییرشکل | کابل و لولهٔ پلاستیکی نازک یا موادی که تماس فشاری می‌تواند شکلشان را عوض کند | مدل باید با قطر قطعه متناسب باشد؛ فشار دست و کشش نوار را ثابت نگه دارید. |
| 7137 / 7155 | قطر داخلی | اندازه‌گیری داخل لوله، قطعه یا مقطع داخلی متناسب با طراحی مدل | قطر داخلی، محدوده و ساختار مدل را کنترل کنید؛ جایگزین خودکار میکرومتر داخل‌سنج نیستند. |
| 2430 | قطر داخلی و محیط داخلی | گیج نواری داخل‌سنج برای لوله‌ها، تسمه‌ها و مواد نرم یا قابل‌تغییرشکل | دامنهٔ قطر، عمق قابل‌دسترسی و شکل دهانه را بررسی کنید؛ کد 2430-24 برای قطر داخلی 14 تا 24 میلی‌متر است. |
این مقایسه برای پیدا کردن خانوادهٔ مناسب است، نه تأیید نهایی سازگاری با هر قطعه. بسیاری از خانواده‌ها به چند کد با دامنه‌های مجزا تقسیم می‌شوند و امکان سفارش مدل‌های مختلف وجود دارد. شمارهٔ بعد از خط تیره بخشی از کد فنی است و ممکن است بازه، ساختار یا طول نوار را تعیین کند؛ هنگام استعلام، کل کد درج‌شده در محصول را ارسال کنید.
مدل 7135 برای اندازه‌گیری قطر بیرونی طراحی شده است. مشخصات سازنده سری استاندارد و سری بلند را فهرست می‌کند و بازه‌ها از اندازه‌های کوچک مانند قطر 9 تا 80 میلی‌متر در برخی مدل‌ها تا چند متر در کدهای بزرگ‌تر ادامه دارند. نمونه‌های متداول سری شامل 7135-35 با بازهٔ قطر 20 تا 35 میلی‌متر، 7135-55 با بازهٔ 30 تا 55، 7135-125 با بازهٔ 50 تا 125 و 7135-225 با بازهٔ 100 تا 225 میلی‌متر است. این نام‌گذاری‌ها نشان می‌دهد عدد کد را نباید بدون رجوع به جدول سازنده به‌عنوان قطر دقیق یا ابتدا و انتهای قطعی بازه تفسیر کرد.
در اندازه‌های کوچک، درجه‌بندی و خطای اعلام‌شده با مدل‌های بزرگ یکسان نیست. برای نمونه، در مشخصات رسمی 7135-35، بازهٔ قطر 20 تا 35 میلی‌متر، درجه‌بندی 0.05 میلی‌متر و دقت ±0.05 میلی‌متر آمده است؛ مدل‌های دیگر ممکن است درجه‌بندی 0.01 یا 0.02 میلی‌متر و خطای متفاوت داشته باشند. در مدل‌های بزرگ، بعضی مشخصات خطا به‌صورت درصدی از مقدار اندازه‌گیری‌شده بیان می‌شوند. بنابراین یک عدد کلی برای «دقت 7135» وجود ندارد؛ فقط کد دقیق محصول مرجع معتبر است.
برای کار با متر قطر خارجی، نوار را به‌آرامی دور سطح قرار دهید و آن را عمود بر محور طولی قطعه نگه دارید. کج‌شدن نوار، قرارگرفتن روی پخ، جوش برجسته، لایهٔ رنگ یا آلودگی ممکن است نتیجه را تغییر دهد. اگر قطعه در طول خود taper یا بیضی است، نقاط مختلف را جداگانه اندازه بگیرید و محل هر قرائت را ثبت کنید. برای کنترل محیط یا قطر لوله، یک اندازه‌گیری روی بدنه جای بررسی تمام مقطع و تمام طول را نمی‌گیرد.
سری 7136 برای اندازه‌گیری محیط و قطر اجسام مدور مانند لوله، تنهٔ درخت یا تایر معرفی شده است. درجه‌بندی ذکرشده برای این سری 0.1 میلی‌متر است و رنج مدل‌ها بر اساس محیط و قطر متناظر تقسیم می‌شود. برای مثال، 7136-940 بازهٔ محیط 160 تا 940 میلی‌متر و قطر 50 تا 300 میلی‌متر را پوشش می‌دهد؛ 7136-1880 برای محیط 940 تا 1880 و قطر 300 تا 600 میلی‌متر، و 7136-9430 برای محیط 8480 تا 9430 و قطر 2700 تا 3000 میلی‌متر معرفی شده است. این مدل‌ها یک نوار عمومی با طول دلخواه نیستند؛ بازهٔ انتخابی به قطر قطعه وابسته است.
سازنده برای 7136 در کاتالوگ اروپایی دقت محیط ±0.30 میلی‌متر و دقت قطر ±0.10 میلی‌متر را ذکر می‌کند. این مشخصه با مقدار «درجه‌بندی 0.1 میلی‌متر» یکی نیست: درجه‌بندی کوچک‌ترین تقسیم مقیاس را بیان می‌کند، اما دقت حد مجاز خطای اعلام‌شده برای مدل و شرایط مربوط است. نباید از کوچک‌بودن تقسیمات نتیجه گرفت که اندازه‌گیری در هر شرایطی همان میزان عدم‌قطعیت خواهد داشت. سطح تماس، راستای بستن نوار، فشار و دمای قطعه همچنان اهمیت دارند.
7136 وقتی مفید است که محیط دور قطعه در دسترس باشد و خواندن هر دو کمیت محیط و قطر به کار بیاید. اگر فقط قطر خارجی با تکیه‌گاه‌های تماس خاص اندازه گرفته می‌شود، خانوادهٔ 7135 را هم بررسی کنید. اگر قطعه نرم است و نوار می‌تواند آن را فشرده کند، مدل 7116 ممکن است برای چنین کاربردی طراحی شده باشد. اگر اندازه‌گیری داخل لوله مدنظر است، 7136 و نوار محیط‌سنج بیرونی انتخاب درست نیستند؛ به 7137، 7155 یا 2430 بر اساس قطر داخلی و کاربرد مراجعه کنید.
7114 با عنوان نوع اقتصادی عرضه شده و برای مدل 7114-950، بازهٔ قطر 50 تا 300 میلی‌متر، بازهٔ محیط 150 تا 950 میلی‌متر و درجه‌بندی 0.1 میلی‌متر ذکر شده است. دقت اعلام‌شده در مشخصات این مدل برای محیط ±3 میلی‌متر و برای قطر ±1 میلی‌متر است. کدهای دیگر 7114 بازه‌های بزرگ‌تری را پوشش می‌دهند. عبارت «اقتصادی» را نباید با «دقت بالا» یا ابزار مرجع آزمایشگاهی یکی دانست؛ این مدل باید با نیاز واقعی اندازه‌گیری و تلرانس قطعه تطبیق داده شود.
7115 برای اندازه‌گیری محیط و قطر در بازه‌های گسترده‌تر در دسترس است. برای نمونه، کد 7115-950 محیط 150 تا 950 میلی‌متر و قطر 50 تا 300 میلی‌متر را پوشش می‌دهد و درجه‌بندی آن 0.1 میلی‌متر است؛ دقت رسمی این مدل برای محیط ±0.60 میلی‌متر و برای قطر ±0.20 میلی‌متر اعلام شده است. در بازه‌های بزرگ‌تر، کدهایی مانند 7115-2200، 7115-3460 و مدل‌های تا 7115-11010، دامنه‌های محیطی پیوسته‌ای را پوشش می‌دهند. مقدار خطا هم با افزایش ابعاد در بعضی رنج‌ها تغییر می‌کند.
برای انتخاب 7114 در برابر 7115، به کاربرد نهایی نگاه کنید: آیا صرفاً تخمین و کنترل عمومی لازم است یا قطر و محیط باید با خطای محدودتری ارزیابی شود؟ تلرانس نقشه، اندازه قطعه و رویهٔ بازرسی را با مشخصات دقیق همان کد مقایسه کنید. در کار حساس، ابزار را با استاندارد مناسب بررسی و کالیبراسیون را طبق نظام کنترل ابزار سازمان انجام دهید. استفاده از یک مدل اقتصادی برای کاربردی که تلرانس آن از دقت اعلام‌شده کوچک‌تر است، می‌تواند تصمیم پذیرش یا رد قطعه را غیرقابل‌دفاع کند.
بعضی قطعات با تماس فک کولیس یا کشش نوار معمولی فشرده می‌شوند؛ در این حالت قطر خوانده‌شده دیگر نمایندهٔ شکل آزاد قطعه نیست. سری 7116 برای اندازه‌گیری قطر کابل، لولهٔ پلاستیکی نازک و مواد مشابهی معرفی شده که ممکن است تغییر شکل دهند. بازه‌های قطری موجود شامل 20 تا 115، 100 تا 230، 200 تا 330 و 300 تا 620 میلی‌متر هستند؛ برای مدل 7116-115، درجه‌بندی 0.05 میلی‌متر و دقت ±0.10 میلی‌متر اعلام شده است. مشخصات و کاربرد باید برای کد سفارش‌شده کنترل شوند.
«مناسب مواد تغییرشکل‌پذیر» به معنی بی‌اثر بودن فشار دست نیست. نوار را در حالت هم‌سطح قرار دهید، آن را نکشید و دور قطعه را بدون فشردن بپیچید. اگر قطعه در اثر وزن خود یا نصب، از پیش تغییر شکل داده، شرایط اندازه‌گیری را در گزارش لحاظ کنید. برای کابل چندلایه، روکش‌دار یا با مقطع غیرگرد، نتیجهٔ یک قطرسنج ساده ممکن است قطر مؤثر در همان جهت تماس باشد؛ در چنین قطعاتی گاهی اندازه‌گیری در چند راستا لازم است.
مدل 7137 در کاتالوگ با عنوان متر قطر داخلی انعطاف‌پذیر معرفی می‌شود. سری اعلام‌شده رنج‌هایی مانند 7137-30 با قطر 10 تا 30 میلی‌متر، 7137-60 با 30 تا 60، 7137-100 با 50 تا 100، 7137-200 با 100 تا 200 و 7137-350 با 200 تا 350 میلی‌متر دارد. درجه‌بندی این مدل‌ها 0.05 میلی‌متر است؛ دقت برای مدل‌های کوچک‌تر در مشخصات ±0.10 میلی‌متر و برای 7137-350 برابر ±0.15 میلی‌متر آمده است. محصول دستهٔ فعلی با عنوان 10 تا 30 میلی‌متر متناظر با رنج 7137-30 است.
سری 7155 نیز با عنوان متر قطر داخلی فهرست شده است. برای کد 7155-100، بازهٔ قطر 50 تا 100 میلی‌متر، درجه‌بندی 0.02 میلی‌متر و دقت ±0.05 میلی‌متر ثبت شده است؛ رنج‌های دیگر مانند 100 تا 200 و 200 تا 300 میلی‌متر نیز در خانواده وجود دارند. این ابزارها را باید بر اساس شکل المان اندازه‌گیر، نحوهٔ تماس داخل و دسترسی در دهانه انتخاب کرد. مشخصات درج‌شده در فهرست سازنده را جایگزین کنترل دستورالعمل کاربری یا بررسی سازگاری شکل قطعه نکنید.
قطرسنج داخلی انعطاف‌پذیر را با گیج تلسکوپی یکی ندانید. گیج تلسکوپی قطر را در سرهای متحرک منتقل می‌کند و برای خواندن به ابزار دیگری نیاز دارد. مترهای داخلی 7137 و 7155 در خانوادهٔ مترهای قطر داخلی جای می‌گیرند و باید طبق روش تعریف‌شده برای هر سری خوانده شوند. محصول 2430 نیز سازوکار نواری داخل‌سنج مخصوص خود را دارد. نام کلی «داخل‌سنج» کافی نیست تا روش کار یا میزان دقت این خانواده‌ها یکسان فرض شود.
2430 با عنوان Tape Bore Gage یا گیج نواری سوراخ معرفی می‌شود و برای اندازه‌گیری قطر داخلی و محیط داخلی لوله‌ها، تسمه‌ها و مواد نرم مانند برخی تیوب‌ها کاربرد دارد. مدل 2430-24 رنج قطر داخلی 14 تا 24 میلی‌متر و درجه‌بندی 0.1 میلی‌متر دارد؛ دقت اعلام‌شده برای سری در فهرست رسمی ±0.2 میلی‌متر است. کدهای دیگر، مانند 2430-40 و 2430-60، رنج‌های بزرگ‌تر دارند. در بعضی مدل‌ها عمق سنجش هم طبق کاتالوگ متفاوت است، پس برای قطعه‌ای با دیواره یا دهانه محدود، فقط قطر را ملاک نگذارید.
این ابزار را می‌توان برای مقطع داخلی استفاده کرد، در حالی که 7114، 7115، 7116 و 7136 عمدتاً برای محیط یا قطر بیرونی طراحی شده‌اند. هنگام خرید مدل 2430، محل اندازه‌گیری و قطر داخل را روی نقشه مشخص کنید و بازهٔ کد کامل را بررسی کنید. اگر اندازه‌گیری باید در عمق مشخصی انجام شود، مقدار دسترسی مدل را با عمق قطعه تطبیق دهید. تماس روی دهانهٔ ورودی، پخ یا لبه به جای سطح داخلی استوانه‌ای می‌تواند اندازه را منحرف کند.
نوار را پس از استفاده تمیز و خشک کنید و از تاخوردن، خراش عمیق یا ضربه به لبه‌های مدرج جلوگیری کنید. نوار فلزی را در حالت کشیده و تحت بار رها نکنید. در ابزارهای انعطاف‌پذیر، پیچاندن تند یا تا کردن روی شعاع کوچک می‌تواند به بدنه یا مقیاس آسیب بزند. پیش از اندازه‌گیری مجدد، سطح قطعه و ابزار را از آلودگی پاک کنید. برای نگهداری طولانی‌مدت و محافظت در برابر خوردگی، راهنمای سازنده را رعایت کنید و از ماده‌ای استفاده نکنید که روی خط‌کشی یا قطعه اثر بگذارد.
ابزارهای دستی مدرج نیز باید در نظام کنترل تجهیزات اندازه‌گیری کارگاه نگهداری شوند. بازرسی ظاهری، مقایسه با مرجع معتبر و کالیبراسیون دوره‌ای بر اساس شدت استفاده، شرایط محیط و الزامات کیفیت انجام می‌شود. اگر نوار آسیب دیده، صفر یا خطوط آن نامشخص شده، در اتصال یا کشش گیر دارد یا نتایج تکراری پایدار نیست، آن را برای تصمیم‌گیری قطعهٔ حساس به کار نبرید. سابقهٔ کالیبراسیون، شناسهٔ ابزار و تاریخ اندازه‌گیری را در گزارش کنترل ثبت کنید.
متر معمولی طول خطی را می‌سنجد. سیرکومتر برای قرارگرفتن پیرامون جسم مدور طراحی شده و بسته به مدل، محیط و/یا قطر را از مقیاس اختصاصی می‌خواند. مقیاس محیط یا قطر و رنج مجاز باید برای همان مدل بررسی شود.
محصولات 7137، 7155 و 2430 در خانوادهٔ ابزارهای قطر داخلی قرار می‌گیرند، ولی ساختار و روش آن‌ها متفاوت است. قطر داخل، دسترسی، عمق و نوع ماده را بررسی کنید و مدل را با کاتالوگ همان سری تطبیق دهید.
اگر هدف سنجش مستقیم قطر بیرونی با خانوادهٔ قطرسنج است، 7135 را بررسی کنید. اگر اندازه‌گیری محیط دور قطعه و خواندن قطر با متر محیط‌سنجی مدنظر است، 7136 را بررسی کنید. رنج و دقت کد کامل، و امکان تماس روی شکل سطح، تصمیم را مشخص می‌کند.
سری 7116 برای قطر کابل و لولهٔ پلاستیکی نازک یا مواد قابل‌تغییرشکل معرفی شده است. با این حال، فشار دست همچنان می‌تواند نتیجه را تغییر دهد؛ نوار را بدون فشردن ببندید و رنج قطعه را با کد مدل کنترل کنید.
اطلاعات کاتالوگی برای این کد هم بازهٔ محیط 160 تا 940 میلی‌متر و هم بازهٔ قطر 50 تا 300 میلی‌متر را ذکر می‌کند. پیش از سفارش کد کامل و واحدهای هر رنج را با نیاز خود تطبیق دهید.
خیر. 0.1 میلی‌متر درجه‌بندی مقیاس است. دقت اعلام‌شده مشخصه‌ای جداگانه است و بین مدل‌ها تفاوت دارد. برای نمونه در 7115-950، سازنده درجه‌بندی 0.1 میلی‌متر و دقت جداگانه برای محیط و قطر ذکر می‌کند.
محاسبه تنها برای شکل دایره‌ای ایده‌آل معتبر است و در قطعات بیضی، نرم، ناهموار یا دارای پوشش ممکن است به‌تنهایی پاسخ‌گو نباشد. از مقیاس و کاربرد تعریف‌شدهٔ مدل و رویهٔ کنترل قطعه استفاده کنید.
پیش از سفارش، یک خط از نیاز اندازه‌گیری بنویسید: «قطر داخلی یا خارجی؟ محیط هم لازم است؟ سطح سخت است یا تغییرشکل‌پذیر؟ بازهٔ واقعی و تلرانس چیست؟» سپس خانواده را انتخاب کنید: 7135 برای قطر خارجی، 7136 و 7114/7115 برای محیط و قطر خارجی، 7116 برای مقاطع بیرونی قابل‌تغییرشکل، 7137 و 7155 برای قطر داخلی و 2430 برای گیج نواری سوراخ داخلی. در ادامه، کد کامل، بازه، درجه‌بندی، دقت، جنس/ساختار موردنیاز و عمق تماس را تطبیق دهید. اگر اندازه نزدیک حد تلرانس است، ابزار را به‌عنوان مرجع نهایی تلقی نکنید مگر روش و کالیبراسیون آن این کاربرد را پشتیبانی کند.