برای کنترل قوس و شعاع لبه، اندازهگیری قطر خارجی قطعه یا بررسی تغییر قطر در طول یک محور، یک ابزار واحد برای همه کارها مناسب نیست. در بازار ایران، عبارتهایی مانند «شعاعسنج»، «شابلون R سنج»، «شابلون شعاع»، «آرسنج»، «گیج شعاع دیجیتال» و «قطرسنج» برای ابزارهای متفاوتی به کار میروند. در این دسته از فروشگاه، مجموعهای از شابلونهای شعاعی دستی، شعاعسنجها و کولیسهای دیجیتال قوس، گیجهای دیجیتال برد بزرگ، ابزار سنجش قطر خارجی، ابزار کنترل تغییرات قطر و گیج اختصاصی قطر چرخ قرار گرفته است. بنابراین انتخاب را باید بر اساس نوع ویژگی هندسی قطعه و روش اندازهگیری انجام داد، نه فقط شباهت واژه «شعاع» یا «قطر» در عنوان کالا.
شابلون R سنج، شعاع اسمی یک قوس را با تیغههای شعاعدار مقایسه میکند و معمولاً برای تشخیص سریع انطباق پروفیل به کار میرود. شعاعسنج دیجیتال برای خواندن مقدار شعاع در بازه طراحیشده ساخته شده است. ابزار اندازهگیری قطر خارجی، قطر یک قطعه را با فریم و نقاط تماس متناسب با دامنه میسنجد؛ ابزار تغییر قطر خارجی نیز برای مشاهده تغییرات، تحدب، تقعر یا مخروطیبودن در امتداد قطعه کاربرد دارد. مدل 4994 برای قطر چرخ وسایل نقلیه ریلی و قطارهای مترو طراحی شده و ابزار عمومی اندازهگیری قوس یا قطر قطعات کوچک نیست. در متن زیر تفاوت مدلهای اینسایز و عبارتهای رایج بازار ایران را به تفکیک میخوانید.
شعاعسنج تیغهای یا Radius Gauge مجموعهای از تیغهها یا شابلونهای فلزی است که هر کدام یک شعاع معلوم دارند. کاربر تیغه مناسب را روی قوس داخلی یا خارجی قطعه میگذارد و انطباق لبهها، میزان نور عبوری یا وجود فاصله را بررسی میکند. این روش برای شناسایی سریع شعاع تقریبی یا کنترل پروفیل در ماشینکاری، قالبسازی، تراشکاری، تعمیرات، ساخت قطعات و بازرسی کارگاهی مفید است. در جستوجوی فارسی، نام «شابلون R سنج اینسایز» و کدهایی نظیر 4801-17 از نام انگلیسی Radius Gauge شناختهشدهترند؛ برخی فروشگاهها نیز «شابلون شعاع سنج» یا «آرسنج» مینویسند. در زمان خرید، همین عبارتهای مترادف را همراه با کد مدل جستوجو کنید.
سری 4801 مجموعه تیغههایی با شعاعهای پلهای دارد و نسخههای آن بازههای متفاوت را پوشش میدهند: 4801-17 برای شعاعهای 1 تا 7 میلیمتر، 4801-16 برای 7.5 تا 15 و 4801-15 برای 15.5 تا 25 میلیمتر. در هر مجموعه، هم تیغههای مناسب قوس داخلی و هم قوس خارجی عرضه شدهاند؛ انتخاب تیغه باید با شکل واقعی سطح تطبیق داده شود. مشخصات رسمی INSIZE جنس این سری را فولاد با کربن متوسط عنوان میکند و این گروه با برچسب «دقت پایین» معرفی شده است؛ بنابراین آن را ابزار کنترل سریع و مقایسهای بدانید، نه جایگزین دستگاه پروفایلسنج یا اندازهگیری مرجع در تلرانسهای بسیار تنگ.
سری 4802 برای شعاعهای بزرگتر عرضه میشود. کد 4802-31 بازه 25 تا 40 میلیمتر را با تیغههایی در گامهای مشخص پوشش میدهد؛ سریهای دیگر همین خانواده میتوانند بازههای بزرگتری مانند 41 تا 50 یا 51 تا 60 میلیمتر داشته باشند. جنس اعلامشده برای خانواده 4802 فولاد زنگنزن است. هنگام استعلام، کد پسوند را از روی کالای واقعی کنترل کنید، چون عبارت «شعاعسنج 4802» به تنهایی معلوم نمیکند کدام بازه ارسال میشود.
مدل 4804-26 یک مجموعه شعاعسنج با دامنه 0.5 تا 13 میلیمتر است. هر قطعه دارای سه سطح مقعر و دو سطح محدب برای بررسی قوسهاست و همراه دسته عرضه میشود. این طراحی با ورقههای تاشو سری 4801 متفاوت است و برای کنترل مجموعهای از قوسهای داخلی و خارجی در یک ابزار کاربرد دارد. سری 4817-18 نیز شابلون شعاع با تیغههای فولاد زنگنزن و بازه اسمی 0.4 تا 6 میلیمتر است؛ در فهرست رسمی برای آن شعاعهای مشخص روی تیغهها درج شده است. از آنجا که هر مدل گامها و شکل تیغه خاص خود را دارد، محدوده اسمی را با شعاعهای واقعاً موجود روی همان تیغهها تطبیق دهید.
ابتدا قطعه و تیغه را تمیز کنید تا براده یا آلودگی مانع تماس شود. برای قوس خارجی، تیغه را روی سطح بیرونی و برای قوس داخلی، سطح مقعر آن را در قوس قرار دهید. لبههای تیغه باید تا حد ممکن با پروفیل قطعه مماس شوند؛ آن را نکشانید یا با فشار زیاد روی قطعه نکوبید. تیغهای که کاملاً با قوس منطبق است، گزینهای برای مقایسه شعاع محسوب میشود، اما تماس چشمی به تنهایی مقدار دقیق و عدم قطعیت را تعیین نمیکند. برای ثبت اندازه رسمی یا پذیرش قطعه با تلرانس محدود، روش فنی نقشه و ابزار اندازهشناسی متناسب را به کار برید.
نور عبوری از فاصله بین تیغه و قطعه میتواند به تشخیص سریع عدم انطباق کمک کند، ولی میزان آن به نور محیط، پرداخت سطح، زاویه دید و مهارت اپراتور بستگی دارد. سطح زبر یا پلیسهدار شکاف کاذب میسازد؛ پیش از نتیجهگیری، لبه را بررسی کنید و اندازهگیری را در چند نقطه تکرار نمایید. شابلون شعاع مقدار قطر قطعه را نمیدهد و شعاع اسمی تیغه را نیز نباید بیواسطه معادل قطر قوس دانست؛ در هندسه دایرهای قطر برابر دو برابر شعاع است، اما اندازهگیری قطر خارجی با گیج قطر روش و تماس متفاوتی دارد.
مدلهای دیجیتال برای کاربردهایی مناسباند که نمایش مستقیم مقدار شعاع، تکرارپذیری بالاتر از مقایسه بصری یا پوشش بازههای متنوع لازم است. مدل 2188 برای اندازهگیری شعاع قوس خارجی طراحی شده و برای قرائت، زاویه قوس سطح مورد سنجش باید بزرگتر از 60 درجه باشد. نسخههای آن بازههایی مانند 4 تا 53، 48 تا 143 و 138 تا 233 میلیمتر را پوشش میدهند و دقت بسته به نسخه متفاوت است. عدد تفکیکپذیری 0.01 میلیمتر را با دقت مدل اشتباه نگیرید. انتخاب دامنه باید با شعاع واقعی، طول و شکل قوس قطعه سازگار باشد؛ قوسی که زاویه کافی برای تماس ندارد، ممکن است قابل اندازهگیری با این ابزار نباشد.
سری 2183 با عنوان شعاعسنج دیجیتال دقت پایین و مدل 2511 بهعنوان شعاعسنج دیجیتال برای سنجش قوسهای داخلی یا خارجی عرضه میشوند. در مشخصات ثبتشده برای این خانواده، بازه کلی 5 تا 910 میلیمتر ذکر شده، اما دامنه دقیق هر نسخه به فک یا پیکربندی انتخابی وابسته است. دقت 2183 با رابطه ±0.01R و دقت 2511 با ±0.005R (R شعاع اندازهگیریشده) اعلام شده است؛ از این عبارتها نباید یک خطای ثابت مستقل از شعاع برداشت کرد. مدلهای سری 2511 دارای فکهای اندازهگیری انتخابی و نمایشگر قابل چرخش هستند. برای پروژهای که دقت مشخص نیاز دارد، منحنی خطا، دامنه نسخه و دستورالعمل سازنده را با تلرانس قطعه بسنجید.
مدلهای برد بزرگ 2512 و 2197 برای قوسهایی با شعاع بسیار بزرگ ساخته شدهاند؛ دامنههای مدل 2197 تا 15,000 میلیمتر میرسد و سری 2512 در نسخههای مختلف بردهای بزرگ را پوشش میدهد. این گیجها با فکهای قابل انتخاب روی قوس قرار میگیرند و میتوانند برای بازرسی مخازن، پوستهها، قطعات بزرگ، قالبها یا سازههای منحنی مناسب باشند، مشروط به آنکه هندسه و روش استقرار با دستورالعمل سازنده همخوان باشد. هنگام استفاده، انحنای موضعی، استحکام تکیهگاه و فاصله تماس نقاط سنجش اهمیت دارد؛ خمیدگی قطعه یا جابهجایی پایهها میتواند مقدار را تغییر دهد. مشخصات دامنه و دقت هر زیرمدل را جداگانه بررسی کنید و از تبدیل یک عدد کلی سری به ادعای دقت برای همه شعاعها خودداری کنید.
کولیس شعاع دیجیتال سری 1501 برای شعاعهای کوچک قوس خارجی کاربرد دارد و مدلهای 1501-10 و 1501-25 به ترتیب برای بازههای 2 تا 10 و 2 تا 25 میلیمتر با دقت اعلامشده ±0.05 میلیمتر عرضه میشوند. زاویه قوس سطح مورد سنجش باید بیش از 90 درجه باشد و ابزار ضدآب نیست. سری 1189 با نام کولیس شعاع قوس دیجیتال، برای سنجش قوسهایی با شعاع 5 تا 150 یا 5 تا 200 میلیمتر عرضه میشود؛ در مشخصات آن، اندازهگیری قوس کمتر از نیمدایره و دقت وابسته به نسخه ذکر شده است. این دو ابزار را با گیجهای برد بزرگ 2511 یا شابلون شعاع یکی ندانید: شکل فک، اندازه قطعه و محدوده کاربرد متفاوت است.
قطرسنج برای اندازهگیری قطر خارجی طراحی میشود؛ اما همه ابزارهای قطر، کولیس یا میکرومتر معمولی نیستند. سری 2716 اینسایز ابزار اندازهگیری قطر خارجی برای بازههای بزرگتر است. نسخههای این خانواده از رنجهای کم مثل 18 تا 60 میلیمتر تا محدودههای صدها و هزاران میلیمتر عرضه شدهاند و تکرارپذیری اعلامشده در مشخصات رسمی 0.01 میلیمتر است. فریم سبک آلیاژ آلومینیوم-منیزیم و امکان انتخاب نشانگر دیجیتال یا ساعتی از ویژگیهای معرفیشده در اطلاعات محصولاند؛ نشانگر ممکن است لوازم جانبی انتخابی باشد، پس اقلام همراه بسته را حتماً استعلام کنید. «تکرارپذیری» را معادل دقت مطلق ندانید و برای نتیجه قابل ردیابی، مشخصات کامل دستگاه و نشانگر متصل را بررسی کنید.
ابزار سری 2715 برای سنجش تغییرات قطر خارجی در امتداد قطعه طراحی شده است. بر خلاف یک اندازهگیری تکنقطهای قطر، میتواند تغییرات و ویژگیهایی مانند تحدب، تقعر و مخروطیبودن را با حرکت در طول محور آشکار کند؛ اطلاعات محصول از وجود چهار غلتک همراه و سنجش پیوسته در راستای محوری یاد میکند. این ابزار برای ارزیابی روند تغییر شکل یا یکنواختی قطر قطعات استوانهای مناسب است و نباید بهعنوان شعاعسنج قوس استفاده شود. نوع قطعه، قطر، طول و مسیر حرکت حسگر را پیش از انتخاب مدل ثبت کنید؛ دامنه مدلهای 2715 و رقم دقت/تقسیمبندی ممکن است با پسوند تفاوت کند.
مدل 4994 گیج قطر چرخ برای اندازهگیری قطر چرخ وسایل نقلیه ریلی و قطارهای مترو است. دامنههای نمونه در فهرست محصول حدود 780 تا 930، 940 تا 1070 و 1140 تا 1270 میلیمتر هستند؛ نسخه دقیق را از روی کد سفارش مشخص کنید. بدنه خطکش آلیاژ آلومینیوم و پروب اندازهگیری از فولاد آلیاژی ساخته شده و قابلیتهایی مانند انتقال داده، صفحه نمایش چرخان، صفر، پیشتنظیم، تنظیم تلرانس و نگهداشت داده در مشخصات ذکر شدهاند. این گیج اختصاصی حوزه ریلی است و ابزار معمولی برای قطر چرخ خودرو، لوله یا قطعات کوچک نیست. برای خرید، قطر اسمی چرخ، شرایط بازرسی، کد نسخه و روش کالیبراسیون/تنظیم را با نیاز تعمیرگاه یا ناوگان تطبیق دهید.
سطح قطعه و نقاط تماس را از براده، روغن غلیظ، پلیسه و آلودگی پاک کنید. شابلون شعاع را بدون فشار روی پروفیل قرار دهید و انطباق چند شعاع مجاور را مقایسه کنید؛ در صورت تردید، نتیجه را در بیش از یک نقطه تکرار کنید. در ابزار دیجیتال، صفر یا مرجع را مطابق راهنمای مدل بررسی و سپس روی قوس با وضعیت تماس تعریفشده اندازهگیری کنید. گیج را کج نگیرید و بازو یا فک را وادار به تماس روی سطح ناپایدار نکنید. در دستگاههای اندازهگیری قطر خارجی، فریم و پروب باید در راستای صحیح قرار گیرند؛ لغزش، زاویه نامناسب یا فشار متفاوت میتواند قرائت را تغییر دهد.
برای سنجش تغییر قطر در طول محور با 2715، قطعه و ابزار را ثابت و همراستا کنید، سپس مسیر حرکت و نقاط ثبت را یکنواخت نگه دارید. قرائت تکنقطهای اطلاعاتی درباره مخروطیشدن یا بیضیبودن در کل طول نمیدهد؛ مسیرهای مختلف محیطی و محوری ممکن است لازم باشند. در اندازهگیری چرخ ریلی با 4994، دستورالعمل اختصاصی سازنده و روش بازرسی ناوگان را دنبال کنید. برای هر ابزار دیجیتال، دما و آلودگی، باتری، نمایشگر و اتصال داده را پیش از شروع کنترل کنید. پس از کار، ابزار را تمیز کرده و در جعبه نگهداری کنید؛ ضربه به فکها یا صفحه میتواند مرجع و تکرارپذیری را برهم بزند.
اگر ابزار ضربه خورده، نمایشگر صفر را نگه نمیدارد، شابلون تاب برداشته، فکها لقی دارند یا نتیجه با مرجع اختلاف دارد، اندازهگیری را به عنوان نتیجه قطعی ثبت نکنید. ابزار را برای بازبینی یا کالیبراسیون متوقف کنید. نگهداری مناسب شامل جلوگیری از خوردگی و رطوبت، جداکردن آلودگی پس از کار و پیشگیری از فشار یا پیچش خارج از روش طراحی است. مدلهایی مانند 1189 و 1501 در اطلاعات رسمی ضدآب معرفی نشدهاند؛ آنها را در معرض آب یا شستوشوی مستقیم قرار ندهید.
قیمت شعاعسنج اینسایز به دستی یا دیجیتال بودن، محدوده شعاع، تعداد و گام تیغهها، نوع فک و دقت اعلامشده وابسته است. ابزارهای سنجش قطر خارجی، کنترل تغییر قطر و قطر چرخ ریلی از نظر اندازه، سازوکار و کاربرد با شابلونهای ساده قابل مقایسه مستقیم نیستند و قیمت آنها نیز به نسخه، نشانگر، لوازم جانبی و اقلام همراه وابسته است. برای گرفتن قیمت دقیق، کد کامل محصول را ارائه کنید: برای مثال «شابلون R سنج 4801-17»، «شعاعسنج دیجیتال 2511»، «قطرسنج 2716 با دامنه مشخص» یا «گیج قطر چرخ 4994 برای دامنه مورد نیاز».
صفحه فروش ایرانی ممکن است یک عنوان کلی را برای چند اندازه به کار ببرد یا ظرفیت را هم به میلیمتر و هم سانتیمتر بنویسد. فهرست تیغههای موجود، دقت هر نسخه، بازه قابل اندازهگیری و نوع قطعات همراه را با برگه رسمی تطبیق دهید. درباره موجودی واقعی، اصالت، ضمانت، جعبه، نشانگر انتخابی، کابل انتقال داده و گواهی کالیبراسیون جداگانه سؤال کنید. عبارت «شابلون R سنج 16» ممکن است در فروشگاه به 4801-16 اشاره کند، اما کد کامل را در پیشفاکتور درج کنید تا بهجای نسخه مجاور یا کالای مشابه ارسال نشود.
شابلون R سنج تیغههایی با شعاعهای معین دارد و برای مقایسه سریع پروفیل استفاده میشود؛ نوع دیجیتال مقدار شعاع را در محدوده و هندسه مجاز روی نمایشگر میخواند. برای اندازهگیری عددی، مدل دیجیتال مناسبتر است؛ برای بررسی سریع انطباق قوسهای متداول، شابلون میتواند کفایت کند.
شکل سطح تماس متفاوت است: شعاع داخلی در قوس مقعر و شعاع خارجی روی قوس محدب بررسی میشود. بسیاری از مجموعهها تیغههای داخلی و خارجی دارند؛ سطح درست و کد مجموعه را کنترل کنید.
خیر. شابلون شعاع مقدار R را با قوس مقایسه میکند؛ اندازهگیری قطر خارجی به ابزار قطرسنج یا روش اندازهگیری مناسب نیاز دارد. اگر قطر دایرهای مد نظر است، رابطه هندسی قطر و شعاع را با ویژگی واقعی قطعه اشتباه نگیرید.
مدلهای برد بزرگ مانند 2512 و 2197 برای دامنههای وسیع طراحی شدهاند، اما نسخه و فک متناسب باید از روی کد کامل انتخاب شود. زاویه قوس، دسترسی و دقت موردنیاز را با جدول فنی تطبیق دهید.
این مدل برای قطر چرخ وسایل نقلیه ریلی و قطار مترو معرفی شده است. کاربرد خودرو یا چرخهای دیگر را بدون تأیید سازنده و بررسی دامنه و هندسه ابزار مفروض نگیرید.
خیر. تکرارپذیری نشان میدهد تکرار اندازهگیری چقدر نزدیک به هم است؛ دقت مطلق مشخصه دیگری است. برای تصمیم پذیرش قطعه، مشخصات فنی کامل و الزامات اندازهشناسی را بررسی کنید.
برای تطبیق سریع شعاعهای کوچک تا متوسط، شابلونهای 4801، 4802، مجموعه 4804-26 یا مدل 4817-18 را بر اساس شعاع و شکل تیغهها بررسی کنید. برای قرائت دیجیتال قوس کوچک، سریهای 1501 و 1189 را با محدودیت زاویه و بازه تطبیق دهید؛ برای شعاع دیجیتال استاندارد یا برد بزرگ، مدلهای 2188، 2183، 2511، 2512 و 2197 را براساس دقت و فکهای انتخابی بررسی کنید. برای قطر خارجی به 2716، برای تغییر قطر در امتداد محور به 2715 و برای چرخ ریلی به 4994 توجه کنید. این ابزارها زیر یک دسته کلی آمدهاند، اما جای یکدیگر را نمیگیرند؛ اندازه و شکل قطعه، روش اندازهگیری و کد دقیق محصول را مبنا قرار دهید تا خرید با نیاز واقعی شما و واژگان رایج بازار ایران منطبق باشد.














