بورگیج و گیج سیلندر

بورگیج اینسایز و گیج سیلندر؛ اندازه‌گیری و کنترل قطر داخلی

بورگیج یا گیج سیلندر ابزار داخل‌سنجی برای اندازه‌گیری قطر داخلی سوراخ‌ها و کنترل تغییر قطر در بخش‌های مختلف قطعه است. در بازار ایران، عبارت‌های «بور گیج»، «بورگیج ساعتی»، «گیج سیلندر» و «داخل‌سنج ساعت‌دار» برای خانواده‌های مختلف این ابزار به کار می‌روند. بیشتر بورگیج‌های این گروه از نوع مقایسه‌ای‌اند: ابتدا با حلقهٔ تنظیم یا مرجع مناسب صفر می‌شوند، سپس تغییر اندازهٔ سوراخ را نسبت به همان مقدار مرجع روی ساعت نشان می‌دهند. بنابراین پیش از استفاده باید بدانید ابزار شما اندازهٔ مطلق را مستقیم نمایش می‌دهد یا اختلاف از مرجع را.

زیرگروه حاضر ۳۷ مدل از خانواده‌های 2422، 2421، 2426، 2423، 2424، 2425، 2427، 2428، 2429، 2527، 2824، 2825، 2827، 2828، 2921، 3522 و دیگر مدل‌ها را شامل می‌شود. دامنه‌ها از سوراخ‌های کوچک و گیج‌های شکاف‌دار تا قطرهای بزرگ و دسته‌های بلند امتداد دارند. بعضی مدل‌ها برای سوراخ کور یا اندازه‌گیری با فاصله از کف طراحی شده‌اند؛ بعضی دیگر ست چندقطری‌اند، برخی با ساعت اندیکاتور عرضه می‌شوند و در تعدادی ممکن است ساعت یا حلقهٔ تنظیم جداگانه لازم باشد. کد کامل، دامنه، عمق اندازه‌گیری و اقلام جعبه را پیش از خرید تطبیق دهید.

بورگیج ساعتی چگونه کار می‌کند؟

در یک بورگیج ساعتی معمول، سر اندازه‌گیری درون سوراخ تماس ایجاد می‌کند و جابه‌جایی آن از طریق مکانیزم به ساعت منتقل می‌شود. کاربر ابتدا ابزار را روی اندازهٔ مرجع تنظیم می‌کند؛ این مرجع می‌تواند حلقهٔ تنظیم مناسب، تنظیم‌کنندهٔ بورگیج یا روش دیگری باشد که سازنده برای همان مدل تعیین کرده است. پس از صفرکردن، گیج داخل سوراخ قرار می‌گیرد و با حرکت کنترل‌شده، کمینه/بیشینهٔ قرائت یا نقطهٔ برگشت پیدا می‌شود. عدد ساعت نشان می‌دهد قطعه نسبت به مرجع بزرگ‌تر یا کوچک‌تر است؛ برای تعیین قطر نهایی باید مقدار تنظیم‌شده و علامت قرائت را طبق روش ابزار لحاظ کرد.

برای نمونه، خانوادهٔ 2422 در صفحهٔ رسمی INSIZE با چند بازه از 18–35 تا 400–800 میلی‌متر فهرست شده است. برای بعضی مدل‌های 2422 دقت اعلامی 3 یا 4 میکرومتر و تکرارپذیری 1.5 یا 2 میکرومتر درج می‌شود، اما این اعداد بسته به زیرمدل تغییر می‌کنند. آنها را به کل خانواده یا نتیجهٔ اندازه‌گیری در هر شرایطی تعمیم ندهید. ساعت نشانگر، head، نقطهٔ تماس، رینگ و شیوهٔ صفرکردن همه در زنجیرهٔ اندازه‌گیری نقش دارند.

بورگیج را با یک فشار ناگهانی یا حرکت تند وارد سوراخ نکنید. ابتدا اطمینان بگیرید محدودهٔ تماس و دامنهٔ ابزار مناسب است، سپس آن را در راستای قطر مستقر کنید و با نوسان ملایم در جهتی که دفترچهٔ سازنده توصیه می‌کند، نقطهٔ اندازه‌گیری را پیدا کنید. اگر ساعت عقربه‌ای نصب می‌کنید، ساقه و قطر نصب باید سازگار باشند و ساعت هنگام بستن پیش‌بار مناسبی داشته باشد. مقدار پیش‌بار و جهت خواندن را از دستورالعمل مدل بخوانید؛ نسخه‌ها و ساعت‌های مختلف ممکن است تفاوت داشته باشند.

گیج سیلندر برای بررسی بیضی‌شدن و تغییر قطر

کاربرد شناخته‌شدهٔ گیج سیلندر، بازرسی داخل سیلندر موتور و مقایسهٔ قطر در ارتفاع‌ها و جهت‌های مختلف است. همین نام بازاری باعث می‌شود بعضی کاربران تصور کنند هر بورگیجی فقط برای تعمیر موتور ساخته شده؛ درحالی‌که گیج‌های داخل‌سنج می‌توانند برای سوراخ‌های صنعتی، بوش، محفظه و قطعات ماشین‌کاری‌شده هم به کار روند، مشروط بر آنکه دامنه، طول تماس، شکل سر و روش اندازه‌گیری مناسب باشد. برای سیلندر موتور، حدود مجاز و محل‌های آزمون باید از دستورالعمل سازندهٔ موتور یا رویهٔ تعمیر گرفته شود؛ الگوی یک موتور را برای همهٔ قطعات تکرار نکنید.

برای ارزیابی سیلندر، فقط یک قرائت از دهانه کافی نیست. بسته به نقشه یا روش تعمیر، قطر در چند ارتفاع و در راستاهای عمود بر هم سنجیده می‌شود تا تغییر قطر در طول، بیضی‌شدن یا مخروطی‌شدن شناسایی شود. ثبت هر نقطه به همراه جهت و ارتفاع، مقایسهٔ قبل و بعد از تعمیر را ممکن می‌کند. اگر گیج در هر نقطه با عمق یا زاویهٔ متفاوت قرار گیرد، اختلاف ممکن است ناشی از روش اپراتور باشد نه خود قطعه. از یک فیکسچر یا علامت‌گذاری ثابت برای تکرار نقاط استفاده کنید.

اگر قطعه روغنی است، آلودگی را پاک کنید اما لایه یا سطح قطعه را با مواد نامناسب تغییر ندهید. دمای قطعه، گیج و مرجع می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد؛ به‌ویژه زمانی که اختلاف اندازه‌ها در حد چند میکرومتر اهمیت دارد. پیش از مقایسه، اجازه دهید ابزار و قطعه به شرایط محیطی پایدار برسند و روش نیروی تماس را یکسان نگه دارید. نتیجه را با تلرانس واقعی نقشه مقایسه کنید؛ دقت اسمی ابزار به تنهایی معیار پذیرش قطعه نیست.

تفاوت خانواده‌های اصلی بورگیج

2422 – بورگیج استاندارد: برای دامنه‌های متداول و بزرگ‌تر، سری 2422 با کدهای متنوع عرضه می‌شود. برای انتخاب، قطر کمینه و بیشینه، عمق سوراخ، طول دسته و نیاز به ساعت/رینگ را بررسی کنید. نام «2422» یک اندازهٔ واحد نیست و زیرمدل عددی، محدوده را تعیین می‌کند.

2421 و 2426 – ست‌ها و اجزای گیج شکاف‌دار: ست‌های split type می‌توانند چند نقطه یا سر اندازه‌گیری را در محدوده‌های مشخص پوشش دهند. برای سوراخ‌های کوچک، نقطهٔ مناسب و لوازم خواندن اهمیت ویژه دارد. بررسی کنید ساعت اندیکاتور، رینگ تنظیم، نقطه‌های تعویضی و جعبه در بستهٔ انتخابی وجود دارند یا جداگانه تهیه می‌شوند؛ برخی فهرست‌های رسمی این اقلام را جدا می‌فروشند.

2424، 2427 و 2429 – سوراخ کور: برای سوراخ کور یا کم‌عمق، سر گیج باید قطر را بدون تکیه‌دادن به کف سوراخ بسنجد. در مدل 2424 سازنده کاربرد اندازه‌گیری قطر سوراخ‌های کم‌عمق و کور را بیان می‌کند و ارتفاع نقطهٔ تماس را در انتخاب فنی مهم می‌داند. فاصله از انتهای سوراخ و امکان دسترسی باید پیش از خرید بررسی شود. گیج استاندارد عبوری ممکن است در سوراخ کور به کف برخورد کند و مقدار اشتباه بدهد.

2824، 2825، 2827، 2828 و 2527 – مدل‌های بلند و دامنه‌گسترده: این خانواده‌ها برای محدوده‌ها و شکل‌های خاص، از جمله بورگیج‌های بزرگ یا مجموعه‌ها، در فروشگاه ثبت شده‌اند. در قطر بزرگ، طول دسته و سختی سازه اهمیت بیشتری دارد. بر اساس نام کلی «بزرگ» خرید نکنید؛ دامنهٔ دقیق، طول کار، وزن و حمل ابزار را هم بسنجید.

3522 – گیج سوراخ با بدنهٔ فیبرکربن: این مدل با نام مخصوص دامنهٔ بزرگ در محصولات حاضر است. کاربرد و محدودهٔ آن را از سند سازنده بخوانید؛ جنس بدنه را به عنوان تضمین دقت یا مناسب‌بودن برای هر محیط تلقی نکنید.

سوراخ کور، شانه و مانع داخلی

سوراخ کور جایی است که ابزار از یک سمت وارد می‌شود اما راه خروج ندارد. برخی سرهای بورگیج در نزدیکی کف قادر به تماس نیستند؛ در طراحی 2424 شکل نوک و فاصله از سطح انتهایی برای اندازه‌گیری سوراخ کم‌عمق/کور اهمیت دارد. کدهای 2427 و 2429 نیز در فهرست محصولات برای گیج‌های ساعت‌دار split مخصوص سوراخ کور آمده‌اند. هنگام انتخاب، عمق کل سوراخ را با عمق قابل اندازه‌گیری و طول نقطه مقایسه کنید. اگر قطعه در انتها پله یا شانه دارد، مطمئن شوید تماس در قطر هدف انجام می‌شود نه روی آن شانه.

برای شیارهای داخلی، شانه‌ها و موانع، مدل‌های 2433، 2436 و 2438 در دسته حاضرند؛ مدل 2432 نیز برای مانع داخل سوراخ معرفی شده است. در این موارد دسترسی جانبی و جهت ورود مهم است. فک یا سر استاندارد 2422 ممکن است روی لبهٔ شیار بنشیند یا اصلاً به سطح نرسد. عرض شیار، عمق آن، فاصله تا مانع، قطر داخلی و مقدار موردنیاز را از نقشه استخراج کنید و سپس ابزار را انتخاب کنید. اگر محل تماس از دهانه دیده نمی‌شود، پیش از سفارش نمونهٔ قطعه یا تصویر مقطع را به کارشناس بدهید.

گیج‌های سوراخ دنده مثل مدل 2428 را با بورگیج قطر صاف یکی نگیرید. سوراخ دنده‌شده علاوه بر قطر، شکل پهلو و گام دارد. برای اندازه‌گیری قطر مؤثر رزوه، وسیلهٔ تخصصی مناسب لازم است؛ مقایسهٔ سادهٔ قطر داخلی روی قله‌ها اطلاعات کامل رزوه را نمی‌دهد. ابزار را برای سطحی که نقاط تماسش روی رزوه می‌لغزد به کار نبرید مگر روش سازنده همان کاربرد را تعریف کرده باشد.

ساعت اندیکاتور و لوازم جانبی

بعضی بورگیج‌ها به ساعت اندیکاتور نیاز دارند؛ در داده‌های فروش و کاتالوگ، در برخی خانواده‌ها ساعت جدا از بدنه عرضه می‌شود. به قطر ساقه/محل نصب، دامنهٔ حرکتی، تقسیم‌بندی 0.01 یا 0.001 میلی‌متر (اگر برای همان ترکیب تأیید شده)، طول کورس و جهت نوک توجه کنید. ساعت دقیق‌تر به تنهایی گیج دقیق‌تر نمی‌سازد؛ خطای تماس، پیش‌بار، بازی مکانیزم، بدنهٔ سر، تنظیم مرجع و روش اپراتور نیز در نتیجه اثر دارد. ساعت را طوری نصب کنید که عقربه در محدودهٔ کاری مناسب باشد و به انتهای کورس نرسد.

لوازم جانبی این دسته شامل سندان‌های 7350، دسته‌های بلند 7351 و 7352، تنظیم‌کننده‌های 2395 و 2440، دستگاه تنظیم 7353 و بعضی ست‌های مرجع است. قطعهٔ جانبی باید با سری و محدودهٔ گیج سازگار باشد؛ قطر رزوه یا ظاهر مشابه کافی نیست. برای مثال، دستهٔ بلند ممکن است دسترسی به عمق را افزایش دهد اما استفادهٔ نادرست آن می‌تواند خمیدگی یا لرزش را بیشتر کند. تنظیم‌کننده یا رینگ نیز باید مقدار مرجع مشخص و وضعیت مناسبی داشته باشد. اقلام همراه را در پیش‌فاکتور نام ببرید تا ساعت، رینگ یا سندان مورد نیاز جا نماند.

تنظیم صفر بورگیج با حلقه یا دستگاه setter

پیش از اندازه‌گیری مقایسه‌ای، بورگیج را با مرجع مناسب تنظیم کنید. دفترچهٔ INSIZE برای برخی مدل‌ها روش قرار دادن گیج در حلقهٔ تنظیم و نوسان آرام برای یافتن مقدار کمینه را توضیح می‌دهد. حلقه باید هم‌اندازه یا مطابق روش تنظیم برای اندازهٔ هدف باشد؛ رینگ تصادفی یا قطعهٔ معلوم‌نشده مرجع معتبر نیست. اگر تنظیم‌کنندهٔ 2395/2440 یا دستگاه 7353 در روش شما استفاده می‌شود، دامنه و بلوک‌های همراه آن را با گیج بررسی کنید. پس از صفرکردن، از جابه‌جایی ناخواستهٔ bezel یا عقربه جلوگیری کنید.

برای اندازه‌گیری قطعه، عدد نمایش داده‌شده را به عنوان اختلاف نسبی تفسیر کنید؛ جهت مثبت/منفی و رابطهٔ آن با قطر بزرگ‌تر یا کوچک‌تر در دفترچه مشخص می‌شود. در گیج دیجیتال نیز صفحه ممکن است نسبت به رینگ مقدار اختلاف را نمایش دهد، نه قطر مطلق. اگر در میانهٔ کار مرجع تغییر کند یا ساعت جابه‌جا شود، نتایج را بدون تنظیم مجدد با هم مقایسه نکنید. در گزارش، کد مرجع، مقدار تنظیم، شناسهٔ گیج و نقاط آزمون را ثبت کنید.

انتخاب بازه، عمق و دقت مناسب

پیش از خرید بورگیج، قطر واقعی قطعه را از نقشه یا ابزار موجود مشخص کنید. بازهٔ اندازه‌گیری باید مقدار اسمی را پوشش دهد و فضای کافی برای یافتن نقطهٔ برگشت و تنظیم داشته باشد. اگر قطر در محدودهٔ مرزی زیرمدل قرار دارد، کد بعدی را بدون بررسی انتخاب نکنید؛ هم‌پوشانی یا فاصلهٔ بین بازه‌ها ممکن است متفاوت باشد. طول قابل اندازه‌گیری را نیز در نظر بگیرید: دستهٔ کوتاه در سوراخ عمیق به کف یا دستگیره گیر می‌کند، و دستهٔ بلند در سوراخ کم‌عمق ممکن است کنترل دشوارتری داشته باشد.

دقت، تکرارپذیری، تقسیم‌بندی ساعت و تلرانس قطعه چهار مفهوم جدا هستند. سازنده برای برخی زیرمدل‌های 2422 دقت و تکرارپذیری مشخص درج کرده، اما ممکن است همهٔ کدها یک مقدار نداشته باشند. برای 2424 بعضی مشخصات بدون ساعت بیان می‌شود، بنابراین دقت کل مجموعه به ساعت انتخابی هم وابسته خواهد بود. اگر قطعه با تلرانس کم کنترل می‌شود، عدم‌قطعیت روش و مرجع را ارزیابی کنید؛ صرف آنکه ساعت سه رقم دارد کافی نیست.

روش اندازه‌گیری تکرارپذیر با گیج سیلندر

1. مدل را تطبیق دهید: قطر، عمق، سوراخ کور/عبوری و شکل سطح را با زیرمدل و سر تماس مقایسه کنید.
2. ابزار و مرجع را پاک کنید: آلودگی بین نقطه و رینگ یا دیواره خطای مستقیم ایجاد می‌کند.
3. ساعت را بررسی کنید: کورس، پیش‌بار، واحد و موقعیت صفر در محدودهٔ مناسب باشد.
4. صفر را با مرجع تنظیم کنید: حلقه یا setter هم‌دامنه و تأییدشده را طبق دستورالعمل استفاده کنید.
5. گیج را هم‌محور وارد کنید: در شانه و سوراخ کور مراقب برخورد نقطه با کف باشید.
6. حرکت ملایم و یکنواخت انجام دهید: نقطهٔ برگشت یا قرائت هدف را طبق روش سازنده بیابید.
7. اندازه‌گیری را در نقاط تعریف‌شده تکرار کنید: ارتفاع و جهت هر قرائت را ثبت کنید تا تغییر شکل قطعه قابل تشخیص باشد.

اشتباه‌های رایج در خرید و استفاده

اشتباه اول، تصور اینکه هر ساعت اندیکاتوری به هر بدنهٔ بورگیج متصل می‌شود است؛ قطر ساقه و کورس باید سازگار باشند. اشتباه دوم، فراموش‌کردن اینکه بعضی مدل‌ها ساعت یا رینگ ندارند و این اقلام جداگانه تهیه می‌شوند. اشتباه سوم، استفاده از بورگیج عبوری در سوراخ کور و تکیه‌دادن به کف است. اشتباه چهارم، خواندن عدد ساعت به عنوان قطر مطلق بدون اضافه/کم‌کردن نسبت به مرجع است. اشتباه پنجم، اندازه‌گیری تنها یک ارتفاع از سیلندر و نادیده‌گرفتن بیضی‌شدن است. اشتباه ششم، انتخاب ابزار فقط از روی قطر اسمی و بی‌توجهی به عمق، شانه و مسیر ورود است.

در نگهداری، ابزار را در جعبه بگذارید، نقاط تماس را از ضربه حفظ کنید و میله را با فشار جانبی خم نکنید. ساعت را از ضربه و مایعات محافظت کنید. قطعه را داخل گیج نچرخانید اگر روش سازنده چنین کاری را مجاز نکرده است. پیش از هر نوبت کنترل، وضعیت صفر را بررسی کنید؛ اگر ابزار افتاده یا گیج گیر کرده است، قبل از استفادهٔ مجدد ارزیابی شود. در تعمیر موتور، از گیج روی سیلندر بسیار داغ استفاده نکنید و زمان کافی برای پایدارشدن دما در نظر بگیرید.

قیمت و خرید بورگیج اینسایز

قیمت بورگیج به دامنهٔ قطر، طول دسته، نوع سر و نقطه، ساعت همراه یا جداگانه، حلقهٔ تنظیم، ست بودن و موجودی بازار بستگی دارد. برای استعلام، این موارد را بفرستید: قطر کوچک و بزرگ، عمق اندازه‌گیری، عبوری یا کور بودن سوراخ، ساعت/نمایشگر موجود، نیاز به رینگ تنظیم یا setter، و تعداد نقاط بازرسی. برای کاربرد سیلندر موتور، مدل موتور یا مشخصات قطر و طول مسیر نیز مفید است. کدهایی مانند 2422-35 یا 2424-110 از نام کلی «بورگیج اینسایز» دقیق‌ترند و احتمال پیشنهاد مدل اشتباه را کاهش می‌دهند.

در سایت‌های ایرانی، دستهٔ «بورگیج (گیج سیلندر)» معمولاً مدل‌ها را با بازهٔ اندازه‌گیری و کد کنار هم می‌آورد. در پارتینه، نمونه‌هایی مثل بورگیج 2828 برای دامنهٔ بزرگ و در بلوسرچ دستهٔ گیج سیلندر با برندها و رنج‌های متعدد دیده می‌شود. این نمونه‌ها به فهم اصطلاح رایج و قالب انتخاب کمک می‌کنند، اما مشخصات هر کد را با کاتالوگ رسمی INSIZE تطبیق دهید. پیش از تحویل، از وجود ساعت، رینگ تنظیم، دسته و قطعات اندازه‌گیری در بسته اطمینان بگیرید.

پرسش‌های متداول

بورگیج ساعتی عدد قطر را نشان می‌دهد یا اختلاف را؟

بسیاری از مدل‌ها پس از صفرشدن روی مرجع، اختلاف نسبت به آن را نشان می‌دهند. مقدار قطر نهایی باید مطابق روش و جهت خواندن سازنده تفسیر شود.

برای سیلندر موتور چه گیج سیلندری بخرم؟

قطر، طول سیلندر، نقاط کنترل و تلرانس تعمیر را مشخص کنید و سپس دامنهٔ زیرمدل، طول دسته و ساعت/رینگ را انتخاب کنید. نام موتور به تنهایی کافی نیست.

آیا هر بورگیجی برای سوراخ کور مناسب است؟

خیر. برای سوراخ کور مدل‌هایی مانند 2424 یا خانواده‌های مخصوص آن را بررسی کنید؛ طول نوک و فاصله از کف باید مناسب باشد.

ساعت اندیکاتور همراه بورگیج است؟

بسته به مدل متفاوت است. بعضی کدها ساعت و رینگ را جداگانه می‌خواهند. فهرست اقلام محصول و کاتالوگ همان کد را بررسی کنید.

چرا در چند جهت سیلندر را اندازه می‌گیرند؟

برای تشخیص تغییر قطر در طول و اختلاف قطر در راستاهای مختلف، که می‌تواند نشانهٔ مخروطی‌شدن یا بیضی‌شدن باشد. نقاط دقیق را از روش تعمیر یا نقشه بگیرید.

جمع‌بندی

بورگیج و گیج سیلندر برای کنترل قطر داخلی و تغییرات آن مناسب‌اند، به شرط آنکه مرجع تنظیم، سر اندازه‌گیری، دامنه و طول دسترسی درست انتخاب شوند. 2422 برای بورگیج‌های متداول، 2421 برای ست‌های split، خانواده‌های 2424/2427/2429 برای سوراخ کور، و سری‌های بلندتر برای قطرهای بزرگ در این فروشگاه وجود دارند. ساعت یا حلقه ممکن است در همهٔ بسته‌ها موجود نباشد؛ جزئیات را پیش از سفارش بررسی کنید. اگر تنها به اندازهٔ مستقیم قطر نیاز دارید، میکرومتر داخل‌سنج را هم با این دسته مقایسه کنید. روش تنظیم، نقاط آزمون و معیار پذیرش را از روی نقشه و دستورالعمل ابزار تعریف کنید تا نتیجهٔ بورگیج قابل تکرار و قابل استناد باشد.

منابع فنی و بازار: مشخصات رسمی بورگیج 2422، برگهٔ رسمی گیج سوراخ کور 2424، کاتالوگ ست 2421، راهنمای تنظیم و اندازه‌گیری بورگیج، و نمونه‌های زبان بازار ایران: دستهٔ بورگیج بلوسرچ و نمونهٔ 2828 در پارتینه. منبع مشخصات هر مدل، کاتالوگ رسمی همان زیرمدل است.