بورگیج ساعتی یا گیج سیلندر، ابزاری برای مقایسه قطر داخلی سوراخ با یک اندازه مرجع است. پیش از اندازه‌گیری، آن را روی مرجع معلوم تنظیم می‌کنید و سپس اختلاف اندازه را می‌خوانید. بنابراین صفر روی ساعت به معنی قطر صفر نیست؛ به معنی اندازه‌ای است که شما به‌عنوان مرجع تعریف کرده‌اید. کیفیت این تنظیم به اندازه انتخاب خود بورگیج اهمیت دارد.
این راهنما برای انتخاب و کار با بورگیج مقایسه‌ای نوشته شده است. مدل‌های میکرومتری داخل‌سنج و سامانه‌های دارای نمایش مستقیم ممکن است روش متفاوتی داشته باشند. هنگام بررسی انواع بورگیج، نوع مکانیزم، بازه و روش تنظیم همان مدل را بخوانید.
در این راهنما چه می‌خوانید؟
- تفاوت بورگیج با کولیس و ابزار داخل‌سنج
- انتخاب بازه، هد و مرجع تنظیم
- روش خواندن اختلاف قطر با مثال عددی
- ثبت اندازه در چند جهت و چند عمق
بورگیج چگونه قطر داخلی را مقایسه می‌کند؟
در یک بورگیج دو نقطه‌ای متداول، بخش تماس ثابت و بخش متحرک با دیواره سوراخ تماس دارند. مکانیزم ابزار تغییر فاصله تماس‌ها را به ساعت منتقل می‌کند. راهنمای مرکزی به قرار گرفتن هد در موقعیت مناسب کمک می‌کند، ولی حذف خطای زاویه و یافتن قرائت درست همچنان به روش کار وابسته است.
برای اندازه‌گیری اولیه و تشخیص بازه می‌توان از کولیس استفاده کرد؛ اما برای کنترل اختلاف‌های کوچک در یک سوراخ، وضعیت تماس و روش تنظیم ابزار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. راهنمای خرید کولیس دیجیتال محدودیت‌های انتخاب کولیس را توضیح می‌دهد. هیچ‌کدام از این ابزارها را فقط بر اساس تعداد رقم یا تقسیمات مقایسه نکنید.
| هدف | گزینه قابل بررسی | نکته مهم |
|---|---|---|
| اندازه‌گیری اولیه و سریع دهانه | کولیس با فک داخلی مناسب | دسترسی، شکل فک و خطای تماس بررسی شود |
| مقایسه قطر در چند عمق | بورگیج با طول دسترسی مناسب | تنظیم مرجع و یافتن موقعیت درست لازم است |
| خواندن مستقیم قطر با تماس مشخص | داخل‌سنج متناسب با کاربرد | روش مرجع‌گذاری و محدودیت شکل سوراخ مهم است |
| قبول یا رد سریع اندازه | گیج حدی سازگار با نقشه | جایگزین نقشه کامل تغییرات قطر نیست |
پیش از خرید، سوراخ را توصیف کنید
فقط قطر اسمی کافی نیست. کمترین و بیشترین قطر، عمق مورد نیاز، کور یا عبوری بودن سوراخ، فاصله تا کف، جنس قطعه و وجود شیار را بنویسید. هدی که در دهانه جا می‌شود ممکن است در عمق مورد نیاز به نقطه بازرسی نرسد. فاصله تماس از کف و امکان ورود و خروج بدون ضربه نیز باید کنترل شود.
اگر چند قطر مختلف را می‌سنجید، بازه پوشش مجموعه و ترکیب کنتاکت‌ها و فاصله‌گذارها را بررسی کنید. قطعات تنظیم را مطابق جدول سازنده ببندید و برای هر ترکیب، مرجع‌گذاری را تکرار کنید. مجموعه بزرگ‌تر زمانی ارزش دارد که بازه‌هایش واقعاً با قطعات شما هم‌پوشانی داشته باشد و زمان تغییر تنظیم قابل قبول باشد.
مرجع تنظیم: رینگ، میکرومتر یا تجهیزات اختصاصی؟
رینگ تنظیم با اندازه معلوم، تماس داخل یک سطح استوانه‌ای را فراهم می‌کند و برای مرجع‌گذاری تکرارشونده مفید است. اندازه اسمی روی رینگ را با اندازه گزارش‌شده در گواهی اشتباه نگیرید. اگر روش شما به مقدار تصحیح نیاز دارد، آن را در تنظیم یا محاسبه نهایی لحاظ کنید.
تنظیم بین سطوح میکرومتر یا با تجهیزات اختصاصی نیز در بعضی مدل‌ها امکان‌پذیر است، اما نگه داشتن هم‌راستایی، نیروی تماس و وضعیت پایه می‌تواند دشوارتر باشد. روش مجاز را از دستور ابزار انتخاب کنید. انتخاب مرجع مناسب، بخشی از زنجیره اندازه‌گیری است؛ داشتن یک ساعت با تقسیمات ریز، خطای مرجع را از بین نمی‌برد. برای شناخت ابزار مرجع، مقایسه میکرومتر و کولیس را ببینید.
روش تنظیم و اندازه‌گیری گام‌به‌گام
- قطعه، هد و مرجع را تمیز کنید و فرصت دهید شرایط دمایی آن‌ها پایدار شود. پلیسه و ذرات نباید بین تماس‌ها بمانند.
- ترکیب هد و فاصله‌گذار را بر اساس قطر و دستور مدل انتخاب کنید. اتصالات را کنترل کنید و از فشار اضافه بپرهیزید.
- ابزار را در مرجع قرار دهید. ساعت باید پیش‌بار مناسب داشته باشد و در انتهای کورس نباشد.
- هد را با حرکت آرام در صفحه مناسب عبور دهید و نقطه برگشت قرائت را مطابق دستور سازنده پیدا کنید. روی یک قرائت تصادفی صفر نکنید.
- جهت پاسخ ابزار را با مرجع یا جابه‌جایی معلوم بررسی کنید و اندازه مرجع را ثبت کنید.
- بورگیج را بدون ضربه وارد سوراخ کنید، به عمق مورد نظر برسید و همان روش یافتن قرائت را تکرار کنید.
- اندازه و موقعیت را ثبت کنید؛ در پایان دوباره روی مرجع کنترل کنید تا تغییر تنظیم مشخص شود.
دستور بعضی مدل‌ها قرائت بیشینه عقربه را در حرکت نوسانی مشخص می‌کند. جهت حرکت ساعت و تعریف انحراف در مدل‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد؛ عبارت ساده «همیشه کمترین عدد را بخوان» دستور قابل اتکایی برای همه ابزارها نیست. راهنمای رسمی میتوتویو برای اندازه‌گیری داخلی نمونه‌ای از مرجع‌گذاری و یافتن قرائت صحیح را توضیح می‌دهد.
مثال عددی خواندن بورگیج
فرض کنید مقدار مرجع ثبت‌شده ۵۰٫۰۰۰ میلی‌متر است. پس از کنترل جهت پاسخ، قرائت قطعه معادل افزایش قطر به اندازه ۰٫۰۱۵ میلی‌متر است. نتیجه برابر ۵۰٫۰۱۵ میلی‌متر خواهد بود. اگر انحراف به‌طور تأییدشده منفی ۰٫۰۱۰ میلی‌متر باشد، نتیجه ۴۹٫۹۹۰ میلی‌متر می‌شود.
قاعده محاسبه «قطر مرجع به‌اضافه انحراف علامت‌دار» است. این مثال فرضی است و جهت چرخش عقربه هیچ مدل خاصی را تعیین نمی‌کند. اندازه مرجع، علامت انحراف، واحد و هر تصحیح لازم باید در برگه کار مشخص باشند؛ ثبت یک عدد بدون این اطلاعات قابل بازسازی نیست.
بررسی تغییر قطر در جهت‌ها و عمق‌های مختلف
برای مقایسه یک سوراخ، نقاط بازرسی را پیش از اندازه‌گیری تعیین کنید. برای مثال در یک تمرین آموزشی می‌توانید در سه عمق و دو جهت عمود بر هم قرائت بگیرید. این الگو یک دستور پذیرش عمومی نیست؛ تعداد نقاط و موقعیت واقعی باید از نقشه، هندسه و هدف کنترل بیاید.
| موقعیت | قطر در جهت اول | قطر در جهت دوم | توضیح |
|---|---|---|---|
| نزدیک دهانه | — | — | فاصله از دهانه ثبت شود |
| عمق میانی | — | — | عمق و جهت‌ها مشخص باشند |
| عمق انتهایی قابل دسترسی | — | — | تماس با کف رخ ندهد |
اختلاف قرائت‌ها می‌تواند تغییر قطر بین جهت‌ها یا عمق‌ها را نشان دهد. اما چند نقطه محدود، ارزیابی کامل گردی یا استوانه‌ای بودن نیست. برای ویژگی‌های هندسی حساس، روش و تجهیزات مورد نیاز را از مشخصات بازرسی انتخاب کنید. درباره سیلندر موتور هم حد مجاز سایش را از داده تعمیراتی همان موتور بگیرید؛ یک عدد عمومی برای همه موتورها معتبر نیست.
خطاهایی که نتیجه را عوض می‌کنند
- صفرکردن روی قطر اسمی بدون توجه به مقدار واقعی مرجع
- قرار دادن هد روی پخ یا شیار به‌جای سطح بازرسی
- کج گرفتن ابزار و انتخاب قرائت پیش از رسیدن به نقطه برگشت
- تغییر ترکیب هد بدون تنظیم مجدد
- گرم شدن قطعه پس از ماشین‌کاری و مقایسه با مرجع سرد
- ثبت نکردن عمق، جهت، واحد یا علامت اختلاف
اگر نتایج تکرار نمی‌شوند، چند بار مرجع را با همان روش بخوانید. ناپایداری روی مرجع نشانه‌ای است که باید قبل از قضاوت درباره قطعه بررسی شود. برای برنامه کنترل ابزار و ثبت سابقه به راهنمای نگهداری و کالیبراسیون مراجعه کنید.
پرسش‌های رایج
آیا بورگیج بدون رینگ کار می‌کند؟
بعضی مدل‌ها با مرجع‌های دیگر تنظیم می‌شوند. اما ابزار مقایسه‌ای همچنان به مرجع معلوم و روش مجاز نیاز دارد؛ حذف رینگ به معنی حذف مرجع‌گذاری نیست.
آیا صفر بودن عقربه یعنی قطر درست است؟
فقط یعنی قرائت نسبت به تنظیم فعلی صفر است. باید مقدار مرجع، اعتبار تنظیم و تلرانس قطعه را هم بدانید.
چرا قرائت داخل سوراخ تغییر می‌کند؟
تغییر زاویه، تغییر واقعی قطر، زبری، آلودگی یا حرکت هد می‌تواند علت باشد. با نقاط مشخص و قرائت تکراری، علت را جدا کنید.
چه ساعتی برای بورگیج مناسب است؟
ساعت باید از نظر اتصال، بازه، نیروی تماس و مشخصات اندازه‌گیری با بدنه بورگیج سازگار باشد. هر ساعت اندیکاتور الزاماً برای هر بورگیج مناسب نیست.
تصویر این مطلب یک تصویرسازی آموزشی است و عکس یک مدل مشخصِ عرضه‌شده در فروشگاه نیست.